Urbanizasaun Nia Efeitu Ba Rendemento Ekonomia Komunidade Urabana Rural Studu Kazu Iha Aldeia Efaca Suku Bairo Pite Dom Aleixo Sub Distrito Dili

Authors

  • Ana Maria do Rosario Universidade Oreintal Timor Lorosae, Timor Leste
  • Zelia Viegas Pereira Lobato Universidade Oreintal Timor Lorosae, Timor Leste
  • Marcelina Benevides Da Costa Universidade Oreintal Timor Lorosae, Timor Leste

Keywords:

urbanizasaun, rendemento, ekonomia no komunidade urabana rural

Abstract

Urbanizasaun iha Aldeia Efaca, Suku Bairo-Pite, Sub-Distritu Dom Aleixo, Distritu Dili hatudu kresimentu populasaun nebe aumenta tinan-tinan. Fatór sira nebe influensia urbanizasaun mak: sirkulasaun orsamentu estadu nebe sentraliza iha kapitál, kompetisaun ba kampu de servisu, ensino superior nebe sentraliza iha kapitál, no ambiente moris kapitál nebe modernu liu kompara ho rural. Efeitu ne'e afeita direita ba komunidade agrikola nebe nia moris depende ba produsaun modo. Peskiza ne'e iha objetivu atu analiza efeitu husi urbanizasaun ba rendementu ekonomia komunidade urbana-rural iha Aldeia Efaca. Peskiza ne'e uza métodu kualitativu ho aprosimasaun deskriptivu. Dadus hetan husi intervista, observasaun, no dokumentasaun ho informante na'in 20. Analiza dadus aplika modelu tolu husi Miles no Huberman: redusaun dadus, aprezentasaun dadus, no verifikasaun konkluzaun. Peskizador deskobre dezafiu oi-oin nebe komunidade infrenta, mak hanesan: kresimentu populasaun afeita atividade agrikula, rai agrikola nebe klot ba bei-beik tamba dezenvolvimentu fiziku, no menus konsiensia komunidade nebe fa'an rai ba investor no ikus afeita ba rendementu família. Rezultadu peskiza ne'e rekomendasaun ba orgaun kompetente atu kria proteksaun legal ba rai agrikola, dezenvolve programa diversifikasaun rendementu, no rekonsiderasaun polítika dezenvolvimentu kapitál hodi labele abandona komunidade agrikola iha área peri-urban.

References

Abdulai, I. A., Kuusaana, E. D., & Ahmed, A. (2025). Toward sustainable urbanization: Understanding the dynamics of urban sprawl and food (in) security of indigenous households in peri-urban Wa, Ghana. Taylor & FrancisIA Abdulai, ED Kuusaana, A AhmedJournal of Urban Affairs, 2025•Taylor & Francis, 47(4), 1371–1396. https://doi.org/10.1080/07352166.2023.2224023

Afriyie, K., Abass, K., & Adjei, P. O.-W. (2020). Urban sprawl and agricultural livelihood response in peri-urban Ghana. International Journal of Urban Sustainable Development, 12(2), 202–218. https://doi.org/10.1080/19463138.2019.1691560

Akaeze, O., & Nandwani, D. (2020). Urban agriculture in Asia to meet the food production challenges of urbanization: A review. Urban Agriculture & Regional Food Systems, 5(1). https://doi.org/10.1002/uar2.20002

Alemu, G. M., Schramm, S., & Kombe, W. (2025). Peri-urbanization and smallholder farmers’ socio-economic marginality in peri-urban Addis Ababa. Cogent Social Sciences, 11(1). https://doi.org/10.1080/23311886.2025.2551875

Biłozor, A., & Cieślak, I. (2021). Review of Experience in Recent Studies on the Dynamics of Land Urbanisation. Land, 10(11), 1117. https://doi.org/10.3390/land10111117

Christiawan, P. I., & Nguyen, T. P. L. (2024). Peri-Urbanization in Populous Developing Asian Countries: A Systematic Review. International Journal of Sustainable Development and Planning, 19(3), 949–962. https://doi.org/10.18280/ijsdp.190313

Creswell, J., & Poth, C. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. https://books.google.com/books?hl=id&lr=&id=DLbBDQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=Creswell,+J.W.+%26+Poth,+C.N.+(2018).+Qualitative+Inquiry+and+Research+Design:+Choosing+Among+Five+Approaches+(4th+ed.).+SAGE+Publications&ots=-iu25cKVPz&sig=iQloZcbmekxa-0OLraPq_KBwdc4

Dadi, W., Mulegeta, M., & Simie, N. (2022). Urbanization and its effects on income diversification of farming households in Adama district, Ethiopia. Cogent Economics & Finance, 10(1). https://doi.org/10.1080/23322039.2022.2149447

Dadi, W., Mulugeta, M., & Semie, N. (2024). Impact of urbanization on the welfare of farm households: Evidence from Adama Rural District in Oromia regional state, Ethiopia. Heliyon, 10(1), e23802. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e23802

de Bruin, S., Dengerink, J., & van Vliet, J. (2021). Urbanisation as driver of food system transformation and opportunities for rural livelihoods. Food Security, 13(4), 781–798. https://doi.org/10.1007/s12571-021-01182-8

Follmann, A. (2022). Geographies of peri‐urbanization in the global south. Geography Compass, 16(7). https://doi.org/10.1111/gec3.12650

Giyarsih, S. R., Armansyah, Zaelany, A. A., Latifa, A., Setiawan, B., Saputra, D., Haqi, M., Lamijo, & Fathurohman, A. (2024). Interrelation of urban farming and urbanization: an alternative solution to urban food and environmental problems due to urbanization in Indonesia. Frontiers in Built Environment, 9. https://doi.org/10.3389/fbuil.2023.1192130

Hazell, P., Haggblade, S., & Reardon, T. (2024). Transformation of the Rural Nonfarm Economy During Rapid Urbanization and Structural Transformation in Developing Regions. Annual Review of Resource Economics, 16(1), 277–299. https://doi.org/10.1146/annurev-resource-101623-105713

Huberman, A. (2014). Qualitative data analysis a methods sourcebook. https://www.sidalc.net/search/Record/KOHA-OAI-ECOSUR:4757/Description

Iddrisu, S., Siiba, A., Alhassan, J., & Abass, K. (2023). Land-use and land cover change dynamics in urban Ghana: implications for peri-urban livelihoods. International Journal of Urban Sustainable Development, 15(1), 80–96. https://doi.org/10.1080/19463138.2023.2184822

John Nyamamu, E., Nchimbi, C. S., Halifan Mteti, S., & Ndimbo, G. K. (2025). Potentials and Challenges for Rural Livelihood Diversification and Poverty Alleviation in Sub-Saharan Africa: A Systematic Review. Sage Open, 15(4). https://doi.org/10.1177/21582440251379011

Lee, S., Shin, S., Lee, H., & Park, M. S. (2023). Which urban agriculture conditions enable or constrain sustainable food production? International Journal of Agricultural Sustainability, 21(1). https://doi.org/10.1080/14735903.2023.2227799

Takyi, S. A., Amponsah, O., Sarko, S. B., & Senior, A. Y. (2023). The effects of urban sprawl on the livelihoods of settler communities: lessons from selected municipalities in Ghana. GeoJournal, 88(5), 4827–4854. https://doi.org/10.1007/s10708-023-10897-4

Teklemariam, A., & Cochrane, L. (2021). The Rush to the Peripheries: Land Rights and Tenure Security in Peri-Urban Ethiopia. Land, 10(2), 193. https://doi.org/10.3390/land10020193

Weldearegay, S. K., Tefera, M. M., & Feleke, S. T. (2021). Impact of urban expansion to peri-urban smallholder farmers’ poverty in Tigray, North Ethiopia. Cell.ComSK Weldearegay, MM Tefera, ST FelekeHeliyon, 2021•cell.Com, 7(6). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2021.e07303

Downloads

Published

2026-03-02

How to Cite

Maria do Rosario, A., Pereira Lobato, Z. V., & Da Costa, M. B. (2026). Urbanizasaun Nia Efeitu Ba Rendemento Ekonomia Komunidade Urabana Rural Studu Kazu Iha Aldeia Efaca Suku Bairo Pite Dom Aleixo Sub Distrito Dili. Oriental Journal, 1(4), 207–214. Retrieved from https://orientaljurnal.com/index.php/oj/article/view/35